تبلیغات
نقطه سر خط - ساعت آفتابی و انواع آن

ساعت,آفتابی,و,انواع,

[RB:Blog_Keywords_Tags]

ساعت,آفتابی,و,انواع,,نقطه سر خط - ساعت آفتابی و انواع آن,نقطه سر خط

نقشه سایت

خانه
سئو کننده

اسلاید شو



ساعت


تاریخ روز

ذکر روزهای هفته


جستجو

پشتیبانی

نظرسنجی

مطالب وبسایت "نقطه سرخط" را چطور ارزیابی می کنید؟





آمار وبسایت

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان : 1
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
  • مترجم وبسایت

    خطاطی آنلاین

    دانستنی ها

    بنر حمایتی

    حمایت از کودکان سرطانی

    امکانات جانبی

    چاپ این صفحه

    بنر

    حدیث موضوعی

    ساعت آفتابی و انواع آن

    ساعت آفتابی وسیله‌ای است که زمان را با استفاده از مکان خورشید در آسمان می‌سنجد. معمول‌ترین نوع ساعت آفتابی از میله‌ای ساخته شده‌است که روی صفحه‌ای قرار دارد و ساعت‌های شبانه‌روز روی صفحه نشانه‌گذاری شده‌اند. وقتی مکان خورشید در آسمان عوض می‌شود، مکان سایه ی میله هم روی صفحه جابه‌جا می‌شود و ساعت را نشان می‌دهد.

    بزرگ‌ترین ساعت آفتابی ایران در دانشگاه زنجان

    نمونه‌ای از ساعت آفتابی (در هانوور آلمان)

    ساعت آفتابی در مقابل دانشکده مهندسی هوافضای دانشگاه صنعتی شریف تهران
    یک ساعت آفتابی در ونکوور در ایالات متحده

    تاریخچه

    توالی فصل‌ها و تأثیر آن بر زندگی انسان‌ها از زمان‌های دور، دانش تقویم را به نیازی اصلی انسان در تمدن‌های بزرگ تبدیل کرد. موضوع اصلی تقویم سنجش و اندازه‌گیری زمان بود و در این میان دانستن مدت روز و داشتن زمان آن بسیار مهم می‌نمود. حضور خورشید در آسمان و تکرار روز و شب اندیشه ی ساخت نخستین ابزار برای سنجش زمان را در انسان ایجاد کرد و به این ترتیب ساعت‌های آفتابی به عنوان اولین ساعت‌ها ساخته شد و با درک بهتر انسان از کارایی کره ی آسمانی پیشرفت بیشتری کرد.

    براساس نوشته‌های هرودوت قدمت این ساعت‌ها به ۵۰۰۰ سال قبل برمی‌گردد و او ساخت این ابزار را به سومری‌ها و کلدانی‌ها نسبت می‌دهد، اقوامی که در منطقه ی بین‌النهرین می‌زیستند.

    بر مبنای مدارک موجود نخستین کسی که به محاسبات نظری ساعت‌های آفتابی توجه کرد و باعث رواج آن‌ها شد، آنکسیماندر اهل ملطیه در قرن ۶ پیش از میلاد بود. در این دوران بود که ساعت‌های آفتابی در نقاط مختلف امپراتوری یونان گسترش یافت.

    خارج از تمدن یونان، در حدود ۳۴۰ سال پیش از میلاد ستاره‌شناسی کلدانی به نام بروسوس نخستین ساعت آفتابی کروی را طراحی کرد. در این ساعت آفتابی جذاب شاخص درون نیمکره‌ای واقع بود که علاوه بر نشان دادن زمان بر حسب یک تقسیم‌بندی ۱۲ ساعته ی طول روز، بلندای سایه نیز فصل‌ها را مشخص می‌کرد.

    نخستین ساعت‌های آفتابی که شاید حتی پیش از این اقوام نیز بوده‌است، تنها گذر خورشید را از نصف النهار ناظر را مشخص می‌کرد که همان ظهر شرعی است. سومری‌ها این ساعت را گسترش دادند و اولین نمونه ساعت‌های آفتابی عمودی را ساختند. در این ساعت‌ها که ساده‌ترین نوع ساعت‌های آفتابی است، یک شاخص عمودی سایه‌ای بر صفحه‌ای می‌اندازد که تقسیم‌بندی آن نشان‌گر ساعت‌های روز است.


    ساعت‌های آفتابی در فرهنگ مردم

    در مناطق قنات‌دار کویری ایران بطور عملی و ضروری ساعت آبی کاربرد داشت و متولی بنام میرآب داشت اما در بیشتر شهرهای بزرگ و مکانهای مذهبی ساعت‌های آفتابی وجود داشت و بعضاً در میدان اصلی شهر نصب می‌شد تا مردم ساعت را بدانند. اما دقت ساعتهای آبی به مراتب دقیق تر و کاربردهای متنوع تری داشت. نمونه‌های بسیاری از اولین ساعت‌های آفتابی تا امروز وجود دارد که با پیشرفت علم و دانش انسان در زمینه ی ریاضیات، کامل‌تر و دقیق‌تر شده‌است و امروزه این ساعت‌ها به عنوان نمادی از تمدن هر سرزمین مورد توجه قرار می‌گیرند.

    شاخه ی آماتوری انجمن نجوم ایران در روز ۳۱ خرداد هم‌زمان با انقلاب تابستانی، جشنوارهٔ ساعت‌های آفتابی را برگزار می‌کند که از اهداف آن بازیابی و احیای ساعت‌های آفتابی موجود در کشور در کنار ترویج فرهنگ ساخت و استفاده از آن‌ها است.

    دقت ساعت آفتابی

    بیشتر ساعت‌های آفتابی تزئینی برای عرض جغرافیایی ۴۵ درجه طراحی می‌شوند. اگر بخواهیم چنین ساعت‌هایی را برای عرض‌های جغرافیایی دیگر به کار ببریم، باید صفحه ی ساعت را کج کنیم تا محور ساعت (راستای میله ی ساعت) موازی با محور چرخش زمین قرار بگیرد و راستایش (در نیم‌کره ی شمالی) به سمت قطب شمال باشد.

    ساعت‌های آفتابی معمولی، زمان ظاهری خورشیدی را نشان می‌دهند. این زمان با زمانی که از ساعت می‌خوانیم کمی فرق دارد و در طول سال تا حدود ۱۵ دقیقه جابه‌جا می‌شود. این ساعت‌ها تنها ۴ روز در طول سال با ساعت‌های مکانیکی مطابقت دارند (۱۶ آوریل، ۱۴ ژوئن، ۲ سپتامبر و ۲۵ دسامبر).

    این پدیده به این خاطر است که راستای محور چرخش زمین به دور خود کاملاً ثابت نیست و زمین هنگام چرخش به دور خود کمی تاب می‌خورد. ساعت‌های آفتابی دقیق همیشه جدول یا نموداری در کنار خود دارند که این اختلاف زمان را در ماه‌های مختلف سال تصحیح می‌کند. برخی دیگر از ساعت‌های آفتابی پیچیده نیز با خمیده‌کردن خط ساعت‌ها روی صفحه ی خود یا با روش‌های دیگر مستقیماً ساعت درست را نشان می‌دهند.

    انواع ساعت های آفتابی

    ساعت های آفتابی با توجه به بنیاد کارشان به دو دسته ارتفاعی و جهتی تقسیم می شوند. ساعت های جهتی نیز در بردارنده دو دسته سمتی و زاویه ساعتی هستند. ساعت های ارتفاعی بر پایه تغییر ارتفاع (فاصله خورشید از افق) کار می کنند. ساعت های سمتی بر پایه تغییر سمت (زاویه تصویر شعاع حامل خورشید بر صفحه افق با جهت شمال جغرافیایی) محاسبه می شوند. ساعت هایی که بنیاد کار آنها تغییر زاویه ساعتی خورشید است، بر پایه فاصله زاویه ای خورشید با نصف النهار مکان رصدگر کار می کنند. چنین ساعت هایی که صفحه آنها تخت است، سه دسته اصلی مایل، عمودی و افقی را در بر می گیرند.

    ساعت های افقی معمولا در جهت شمال- جنوب قرار می گیرند و ساعت های مایل و عمودی به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می شوند. ساعت های غیرمستقیم رو به جهت خاص جغرافیایی نیستند.

    1- ساعت افقی

    صفحه این ساعت موازی با افق است و شاخص آن با صفحه ساعت، زاویه ای برابر با عرض جغرافیایی محل می سازد. این ساعت ها در همه جا و به ویژه در ایران رواج داشته اند. در ایران از اواخر سده پنجم، این ساعت ها در کاروان سراها، صحن مسجدها و زیارتگاه ها برای بازنمایی وقت اذان به کار می رفتند. برخی از این ساعت ها، هنوز در ساختمان های قدیمی باقی مانده اند. ساعت های خورشیدی عمودی و افقی جزو ابزارهایی بودند که جمال الدین نجاری در سده هفتم با خود از رصدخانه مراغه به پکن برد.

    2- ساعت عمودی

    در این ساعت ها، صفحه ساعت عمود بر سطح افق است. اگر صفحه ساعت رو به یکی از جهت های جغرافیایی باشد، به آن ساعت عمودی مستقیم می گویند و اگر رو به جهت خاصی نباشد، عمودی غیرمستقیم نامیده می شود.

    در این ساعت ها نیز شاخص رو به ستاره قطبی است، بنابر این زاویه آن با صفحه ساعت برابر با متمم عرض جغرافیایی است. این ساعت ها معمولا روی دیوارها یا ستون ها نصب می شود. اگر ساعت عمودی غیر مستقیم باشد، محاسبات صفحه آن اندکی پیچیده خواهد شد.

    در ایران برای نخستین بار غیاث الدین جمشید کاشانی در سده هفتم در رصدخانه سمرقند از طریق محاسبه خطوط، یک ساعت عمودی غیرمستقیم با محاسبه به دست آورد. در این گونه ساعت ها، برای محاسبه خطوط ساعت عمودی رو به شب و رو به غرب باید بلندی شاخص معلوم باشد.

    شاخص این ساعت ها تیغه ای است که به روی سطح صفحه عمودی به طور مایل نسبت به خط افق با زاویه ای برابر با عرض جغرافیایی نصب می شود. ساعت رو به شب از صبح تا ظهر و ساعت رو به غرب از ظهر تا عصر قابل استفاده است. اگر صفحه ساعت عمودی مستقیم نباشد، برای انجام محاسبه ها باید زاویه انحراف صفحه نسبت به راستای شمال- جنوب را بدانیم . دکتر دنی ساووا، استاد تاریخ دانش و پژوهشگر رصد خانه پاریس که از 1990 عهده دار مدیریت کمسیون ساعت های آفتابی در فرانسه است، یک ساعت آفتابی عمودی غیرمستقیم در محوطه برج سرخ مراغه ساخته و پرداخته است.

    ساعت های خورشیدی عمودی و افقی جزو ابزارهایی بودند که جمال الدین نجاری در سده هفتم با خود از رصد خانه مراغه به پکن برد.

    3- ساعت مایل

    صفحه ساعت مایل بین صفر و 90 درجه با افق زاویه می سازد. اگر صفحه رو به یکی از جهت های مشخص جغرافیایی قرار بگیرد، ساعت مایل مستقیم است. دو نوع از ساعت های مایل مستقیم، بیش از انواع دیگر رواج دارد. یکی نوع قطبی و دیگری نوع استوایی.

    الف) نوع قطبی

    در ساعت آفتابی از نوع قطبی ، صفحه ساعت موازی با محور زمین است بنابر این صفحه ساعت با سطح افق زاویه ای برابر با عرض جغرافیایی محل می سازد. شاخص، عمود بر صفحه ساعت است و به شکل تیغه ای مستطیل شکل ساخته می شود. این ساعت ها بیشتر در اروپا رواج دارد و بر سطح شیروانی ها، سرستون ها و سطح های مایل در ساختمان نصب می شوند.

    ب) نوع استوایی

    این ساعت ها رو به جنوب قرار می گیرند و صفحه ساعت موازی با استواری زمین است. برای همین زوایه ساعت با سطح افق برابر با متمم عرض جغرافیایی محل استقرار ساعت است. با توجه به اینکه خورشید هر ساعت 15 درجه نسبت به نصف النهار جهان جا به جا می شود، اگر با تقریب فرض کنیم که خورشید روی استوا حرکت می کند، می توانیم به راحتی درجه بندی صفحه ساعت را انجام دهیم. کافی است صفحه ساعت را به فاصله های 15 درجه تقسیم کنیم. در این ساعت شاخص، عمود بر صفحه قرار می گیرد و با توجه به اینکه خورشید در بهار و تابستان بالای استوا و در پاییز و زمستان، پایین استوا قرار دارد، باید هر دو روی صفحه درجه بندی شود و در نیمی از سال صفحه رویی و نیمی دیگر از سال بخش زیر صفحه استفاده شود.

    ساعت های آفتابی استوایی را می توان به صورت حلقه ای نیز ساخت. در این صورت از یک نوار درجه بندی شده به جای صفحه استفاده می شود و می توان از حلقه های مختلف برای نگهداری نواری که نقش صفحه را بازی می کند، استفاده کرد. چنین ساعتی، ساعت چند حلقه ای نام دارد.

    این ساعت را می توان به شکل کاسه ای، استوانه تو خالی و شکل های متنوع دیگری از سنگ یا فلز ساخت.

    داغ کن - کلوب دات کام

    بخش نظرات مطلب

     
    لبخندناراحتچشمک
    نیشخندبغلسوال
    قلبخجالتزبان
    ماچتعجبعصبانی
    عینکشیطانگریه
    خندهقهقههخداحافظ
    سبزقهرهورا
    دستگلتفکر
    نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

    درباره وبسایت

      هدف «نقطه سرخط» اشتراک گذاری مطالب آموزشی و تربیتی به ویژه در مقطع ابتدایی است. امیدوارم مطالب این وبسایت مورد استفاده همکاران ارجمند، دانش آموزان عزیز و اولیای محترم قرار گیرد.

      هیچ وقت نگو به آخر خط رسیدی... به یاد بیاور معلمت را که آخرخط [همیشه] می گفت: "نقــطه سـر خــط"

      مدیر وبسایت : زهره زائری اصفهانی

    متولدین ماه

    اوقات شرعی